Fosil Yakıtlı Araçların Çevre, Sağlık ve Ekonomi Açısından Zararları Nelerdir?

Fosil yakıtlı araçlar, ulaşımda kullanılan araçların yüzde 90’ından fazlasını oluşturuyor. Dünyanın en yaygın kullanılan yakıt türü olan fosil yakıtlar, kaynak bulmanın kolaylığı, lojistik, yüksek enerji verimliliği sunması ve teknolojik adaptasyon nedeniyle halen zirvede. Öte yandan fosil yakıtın zararları hakkında da geçmişe göre daha bilinçli bir dünya var. Fosil yakıtlı araçların çevre, sağlık ve ekonomi üzerindeki etkilerine dair detaylı bilgilere ve çözüm önerilerine bu yazıdan ulaşabilirsiniz.

Fosil Yakıtlı Araçlar ve Yaygın Kullanımı

Temiz ulaşım bilinci uzun bir süredir hem devlet politikalarına hem de bireylerin gündemine girmiş durumda. Devletler elektrikli araç (electric vehicle – EV) teşvikleriyle çevre dostu ulaşım dengesini kurmaya çalışıyor. Elektrikli araç altyapı yatırımları, elektrikli araç bataryası teknolojisi üzerine geliştirmeler de bu temiz ulaşım hedefini destekliyor. Doğal kaynakların korunduğu sürdürülebilir bir dünya için evrensel gündemde kademeli olarak fosil yakıtlı ulaşıma veda edilmesi bulunuyor.

Fosil Yakıt Nedir?

Fosil yakıt, ölen organizmaların oksijensiz ortamda milyonlarca yıl boyunca çözünmesi sonucu ortaya çıkan yakıt türüne deniyor. Fosil yakıt yüksek oranda karbon ve hidrokarbon içeriyor. Fosil yakıtlar, oluşum metotları nedeniyle doğal enerji kaynağı ya da yenilenemeyen kaynaklar olarak adlandırılıyor. Fosil yakıtlar nelerdir diye merak edenler için en bilinenlerin petrol, kömür ve doğalgaz olduğunu söylemek mümkün.
Yaygın kullanımı nedeniyle LPG’nin yakıt türü de merak edilenler arasında. LPG fosil yakıt mıdır sorusunun yanıtı evet. LPG, petrol ve doğalgaz rafinasyonu sonucu ortaya çıkan bir yan fosil yakıt ürünü. Bir diğer çok merak edilen konu da, benzin fosil yakıt mıdır sorusu. Ulaşım denince dünyada en çok tercih edilen yakıt türü olan benzin de fosil yakıtlar arasında yer alıyor.

Bugün Hâlâ Ulaşımın Büyük Bölümü Neden Fosil Yakıtlara Bağımlı?

World Bank Group’un araştırmasına göre dünyada kullanılan enerjinin yüzde 80’i fosil yakıtlardan sağlanıyor. Ulaşım özelinde ise bu oran çok daha yüksek. Küresel bazda ulaşım için harcanan enerjinin yüzde 95’inin fosil yakıtlarla çalışan motorlardan elde edildiği biliniyor. Elektrikli araçların avantajları hakkında araştırmalar artsa da alternatif yakıtlı ulaşımın fosil yakıtlı ulaşımı yakalaması için çok yol alınması gerekiyor.
Fosil yakıtların çevreye ve insan sağlığına zararlarına rağmen kullanımın yaygınlığı genellikle üç temel sebebe bağlanıyor:

1. Kaynak çokluğu: Fosil yakıtlar, mevcut miktar ve arama çıkarma projelerinin çokluğu dikkate alındığında dünyanın birincil enerji kaynağı olarak kabul ediliyor.
2. Lojistik sebepler: Kömür, doğalgaz, petrol kaynakları son 200 yıldır, dünyanın en temel enerji kaynaklarını oluşturuyor. Bu da enerji sektöründeki yatırımların ve altyapı çalışmalarının büyük ölçüde fosil yakıt kaynaklarına ayrılması anlamına geliyor. Fosil yakıtlar, dünyada en kolay ulaşılabilen, en yaygın kaynaklar olması nedeniyle de ulaşımda çok büyük paya sahip olmayı sürdürüyor. Ayrıca daha gelişmiş depolanma ve taşınma seçenekleri sunması, dağıtım ağının geniş kapsamı da fosil yakıtlara bağımlı olunmasını sağlıyor.
3. Verimlilik: Fosil yakıtlar, yüksek enerji barındırıyor. Az miktarda fosil yakıt dahi çok yüksek bir enerji kaynağını ifade ediyor. Yoğun enerji kaynağı uzun menzil ve düşük yakıt bütçesi gibi anlamlara geliyor. Bu da ulaşımda halen fosil yakıtın tercih edilmesinde önemli bir sebep oluşturuyor.
4. Uyumluluk: Fosil yakıtlar, halihazırda ulaşımda geniş yaygınlığa sahip otomobil teknolojileriyle uyum gösteriyor. Aynı şekilde otomobil modelleri de çok büyük ölçüde fosil yakıtlar baz alınarak geliştiriliyor.

Fosil Yakıtlı Araçlar Hangi Alanlarda Kullanılır?

Fosil yakıt, ulaşımda en çok kullanılan ve araç modeli olarak en geniş yelpazeye hitap eden yakıt türü olma özelliği taşıyor. Fosil yakıtlı araçlar listesinde içten yanmalı motorlu ve hibrit tüm karayolu araçları, uçak, helikopter gibi hava araçları ile gemi, yat, tekne gibi deniz üstü ulaşım araçları, forklift, buldozer, ekskavatör gibi iş araçları sayılabiliyor.
Fosil yakıtlar hangi alanlarda kullanılır sorusunun yanıtı, sanayi devrimiyle birlikte neredeyse hayata dair her alanda olarak verilebilir. Özel ve toplu ulaşımda, lojistikte, belediye ve kamu işlerinde, inşaat, gemicilik ve ağır sanayi gibi iş kollarında, savunma sanayisinde, sağlık hizmetlerinde ve daha pek çok alanda fosil yakıtlı araçlar kullanılıyor.

Fosil Yakıtlı Araçların Çevreye Verdiği Zararlar Nelerdir?

Fosil yakıtların insan ve çevre üzerindeki olumsuz etkileri, aslında uzun yıllardır bilinen ve üzerine çalışılan bir alan. Pek çok devlet, karbon ayak izini düşürmek için güçlü çevre politikaları geliştiriyor. Bu politikalar doğrultusunda fosil yakıt kaynaklı araçların yerine elektrikli araçlar teşvik ediliyor. Yine de güncel veriler, fosil yakıtlı araçları halen -veya şimdilik- birinci konumda gösteriyor.
“Fosil yakıtlar çevre kirliliğine neden olur mu? Fosil yakıtların çevreye verdiği zararlar nelerdir?” sorularına cevap olarak bu temel maddeleri saymak mümkün:

1. Fosil yakıt kullanımının zararları başında çevre sağlığına ve hava kalitesine verilen zarar geliyor. Fosil yakıtlı araçlar saldıkları karbondioksit, azot oksit ve kükürt dioksit gibi zararlı gazlar ve zararlı partiküllerle havanın kirlenmesine neden oluyor.
2. Araçlarda kullanılan fosil yakıtların maden olarak çıkarılması esnasında toprak ekosistemi ve biyolojik çeşitliliği ciddi zarar görüyor. Bölgedeki bitki ve hayvanların doğal yaşamı olumsuz etkileniyor. Ayrıca toprağın verimliliği ve tarım sağlığı da önemli kayıplar yaşıyor.
3. Fosil yakıtlı araçlardan çıkan zararlı emisyon gazları havaya karışarak asit yağmurlarına neden olabiliyor. Asit yağmurları tarım alanlarından ormanlara pek çok ekosisteme zarar verebiliyor.
4. Fosil yakıtlarının zararları arasında deniz ve okyanus ekosisteminin bozulması da yer alıyor. Bunun sebebi, fosil yakıtlı araçlardan çıkan karbon emisyonlarının deniz suyu tarafından absorbe edilmesi olarak gösteriliyor.
5. Fosil yakıtları küresel ısınmanın sebepleri arasında gösteriliyor. Hava sıcaklığındaki dengesizlikler, başta su kaynakları ve tarım arazileri üzerinde olumsuz sonuçlar yaratıyor. Küresel ısınmayı en büyük global tehditlerden biri olarak gören pek çok devlet, elektrikli araçların çevreye etkileri üzerine araştırmalarını yoğunlaştırarak araç kullanımında EV’lerin oranını artırmayı hedefliyor.

Fosil Yakıtlı Araç Emisyonlarının İnsan Sağlığına Etkileri Nelerdir?

Fosil yakıtların insan sağlığı açısından zararları da çevre sağlığına verdikleri zararla paralel ilerliyor. Fosil yakıtlı araç emisyonlarının insan sağlığı üzerindeki etkileri arasında şu maddeler öne çıkıyor:

1. Fosil yakıtlı araçların saldığı emisyon hava kalitesini düşürerek insanlarda astım, bronşit gibi solunum yolları rahatsızlıklarına, alerjik reaksiyonlara, hatta kansere neden olabiliyor.
2. Fosil yakıtlı araçlardan çıkan emisyon, toprağın ve su kaynaklarının da kirlenmesine neden olabiliyor. Bu da insanların tükettiği tarım ürünleri ve sulardan hastalanmalarına yol açabiliyor. 
3. Fosil yakıtların zararları arasında yer alan küresel ısınma, insan sağlığı üzerinde de olumsuz etkiler yaratıyor. Mevsim normalleri dışındaki sıcak ya da soğuk havalar insanlarda tansiyon, baş dönmesi, soğuk algınlığı gibi çeşitli sağlık sorunları yaratabiliyor.

Fosil Yakıtlı Ulaşımın Ekonomik Etkileri Nelerdir?

Fosil yakıtlı ulaşımın iş ve sosyal hayattaki muazzam yaygınlığı, ekonomi üzerinde de etki gösteriyor. İlk bakışta fosil yakıtlar bolluğu, enerji verimliliği ve yaygınlığı nedeniyle ekonomik bir çözüm olarak görülebilir. Ancak günümüzde bunu elektrikli araç teknolojileri ile dengelemek, daha ekonomik ve çevreci bir yol oluşturuyor. Fosil yakıtlarının zararları çevre ve insan sağlığı ile sınırlı kalmıyor. Bu başlıklarda ortaya çıkan olumsuz her tablonun ekonomik zararları da bulunuyor. Küresel ısınma, tarım ve su kaynaklarının verimsizleşmesine neden oluyor. Bu da temel besin kaynaklarının yeterli olabilmesi için ekstra yatırımlar yapılmasını zorunlu kılıyor.
İnsan sağlığı üzerinde görülen olumsuz etkiler, sağlık harcamalarının artmasına ve iş gücü kayıplarına yol açıyor. Dünya kaynaklarının sürdürülebilirliği açısından da fosil yakıtlı ulaşımın uzun vadede ekonomiye zararının, artılarını yakalayacağı öngörülüyor. Bunun önüne geçmek için elektrikli araçlarda sürdürülebilirlik konularına eğilmek ve alternatif yakıtlı araçların kullanımını teşvik etmek önem taşıyor.

Temiz Ulaşım Mümkün mü?

Evet, temiz ulaşım mümkün. Fosil yakıtların çevresel ekonomik ve insan sağlığı açısından zararları, artık ulaşımda alternatif yakıt modellerine geçmeyi zorunlu kılıyor. Fosil yakıtların yüzyıllardır bu kadar yaygın olarak kullanılması aksini düşündürse de, elbette temiz ulaşıma geçilebilir.

Temiz ulaşımın mümkün olduğuna dair en iyi örnek, ulaşım piyasasındaki payını yıldan yıla artıran elektrikli araçlar. Her geçen gün farklı bir otomotiv devi elektrikli araç üreteceğini duyuruyor. Yollarda elektrikli araç sayısı giderek artıyor. Elektrikli araçlarda şarj istasyonları yaygınlaşıyor ve yakıt daha ucuz hale geliyor. Tüm bu gelişmeler, temiz ulaşım ve sürdürülebilir bir dünya için umutları yeşertiyor.

Fosil Yakıtlı Araçlardan Geçiş Neden Gecikmemeli?

Fosil yakıtların insan ve çevre üzerindeki olumsuz etkileri, fosil yakıtlı araç kullanımının hızla terk edilmesinin en net açıklamasını oluşturuyor. Karbon ayak izimizi azaltmak, doğal kaynaklara saygılı bir yaşam benimsemek, ekosistemdeki tüm canlıların yaşama ve sağlıklı olma haklarını korumak için fosil yakıt tüketiminin ilk aşamada azaltılması, devamında tamamen terk edilmesi gerekiyor. Çevre dostu, tüm canlılara saygılı, temiz ulaşım için ilk denemelerinizi elektrikli araç kiralama seçenekleriyle yapabilirsiniz.

Temiz ulaşımın konforlu ve tasarruflu yolu elektrikli araçlar hakkında merak ettiğiniz tüm bilgilere EV Hedef Filo’dan ulaşabilirsiniz!